:دانلود فایل متن کامل پایان نامه در سایت sabzfile.com

عنوان : مقایسه هنر در آیین فتوّت و آیین ذن

 دانشکده الاهیات و معارف اسلامی

رساله دوره دکتری ادیان و عرفان تطبیقی

عنوان:

مقایسه هنر در آیین فتوّت و آیین ذن (با تکیه بر آثار د.ت.سوزوکی)

استاد راهنما:

دکتر ابوالفضل محمودی

استادان مشاور:

دکتر شهرام پازوکی

دکتر سید رضی موسوی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی گردد

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود می باشد)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

فهرست مطالب:

 پیشگفتار…………………………….. 1

  1. اظهار موضوع و اهمیت آن……………………………. 1
  2. پیشینه پژوهش…………………………….. 2
  3. پرسش­های پژوهش…………………………….. 5
  4. فرضیه ­های پژوهش…………………………….. 6
  5. روش پژوهش…………………………….. 6

فصل اول: مقدمات و مفاهیم……………………………. 7

  1. مفهوم هنر……………………………. 7

1-1. هنر شرقی ، هنر غربی…………………………….. 10

1-2. ساحت شرقی و غربی هنر……………………………. 15

  1. صنعت و هنر……………………………. 18
  2. هنر زیبا و هنر مفید (کاربردی)…………………………… 21
  3. وجه مقایسه……………………………. 24

فصل دوم: آیین فتوّت……………………………… 26

بخش اول: مروری بر آیین فتوّت……………………………… 26

.1 واژه و اصطلاح شناسی فتوّت……………………………… 27

  1. 2. تاریخ فتوّت……………………………… 29

2-1.تطوّر و تحوّل در مسلک اهل فتوّت……………………………… 33

  1. 3. اندیشه و آموزه­های فتوت…………………………….. 37
  2. 4. فتوّت وجریان­های همسو……………………………. 43

بخش دوم : هنر در آیین فتوّت……………………………… 62

  1. فتوّت‌نامه ­ها و هنر……………………………. 63
  2. فتوّت‌نامه‌ها و اصناف……………………………… 64
  3. آمیختگی هنر با جنبه ­های دینی و سلوک نفسانی…………….. 72

3-1. معنویت­گرایی و سلوک…………………………….. 73

3-2. جایگاه ویژه استاد…………………………… 81

3-3. جایگاه ویژه آیات و اذکار……………………………87

3-4. استناد حِرَف و مشاغل به پیامبران و اولیای الاهی…………………. 93

3-5. فتوّت­نامه­ ها و مشروعیت مشاغل…………………………….. 98

فصل سوم: آیین ذن……………………………. 104

بخش اول: مروری بر آیین ذن……………………………. 104

  1. تاریخ ذن……………………………. 105
  2. اندیشه و آموزه­ های ذن……………………………. 109

2-1. آیا ذن نوعی عرفان می باشد؟……………………………. 115

2- ۲. ساتوری…………………………….. 117

2- 3. ندانستگی…………………………….. 118

2-4. وجه غیر منطقی ذن……………………………. 124

2-5. کوآن و ذاذن……………………………. 127

بخش دوم: هنر در آیین ذن……………………………. 134

  1. هنر گل­آرایی…………………………….. 136
  2. هنر کمان­گیری…………………………….. 141
  3. هنر نقّاشی…………………………….. 145
  4. هنر(آیین) چای(نوشی)…………………………… 151
  5. هنر شمشیر زنی…………………………….. 156

فصل چهارم : مقایسه، جمع­بندی و نتیجه ­گیری……………………. 165

1 . سلوک در فتوّت؛ سلوک در ذن……………………………. 167

  1. 2. هنرشرقی سلوک­مدار و پالایش محور………………….. 176
  2. هنر بی هنری…………………………….. 182

کتابنامه……………………………. 197

چکیده:

پژوهش پیش رو تلاشی می باشد در راستای شناختی دقیق­تر از هنر به معنای اصیل آن در ساحت دو جریان شرقی مهم و پردامنه دینی، یکی «فتوّت» بالیده­ در دامان تصوّف و عرفان اسلامی و دیگری «ذن» برآمده از تعالیم بودایی .

پرسش اصلی این نوشتار آن می باشد که مشابهت آیین ذن بودایی با آیین فتوّت اسلامی در عرصه هنر و هنرورزی به چه اندازه می باشد و در راستای پاسخگویی به این پرسش نویسنده با روشی کتابخانه­ای و به صورت تحلیلی و مقایسه­ای پژوهش خود را سامان داده می باشد. 

 تکیه بر آثار سوزوکی در این بین از آن روست که از یک سو تحقیقات گسترده­ای در این آیین دارد و غرب به واسطه آثار او با ذن آشنا شده می باشد و از دیگر سو عنایت ویژه­ای به هنر در این آیین دارد. هدف این نوشتار را می­توان توجه دادن به رویکردی متفاوت و بسیار ضروری نسبت به هنر دانست. آن چیز که که دستاورد این مطالعه می باشد آن می باشد که دریافت امروزین غربی از هنر با تلقّی شرقی از آن بسیار فاصله دارد؛ در شرق همواره  بر این مهم تأکید شده می باشد که هنر یک فضیلت نفسانی می باشد، و این غیر از در سایه تهذیب و تمرکز – با عنایت به اختلاف رویکردها- حاصل نمی­گردد. در این رهیافت اشراف بر« فرم و قالب» نیست که هنرمند می­سازد، بلکه اشراق درونی می باشد که لب و لباب این حقیقت را تشکیل می­دهد.

پیشگفتار

1- اظهار موضوع و اهمیت آن

 هنر همواره یکی از اساسی­ترین پایه­های ماندگاری و تأثیرگذاری تمدن­ها و فرهنگ­ها بوده می باشد. پیشینیان دانسته یا ندانسته چند و زیرا زندگی، اندازه بهره­مندی خود از دانش­ها و مهارت­ها، کیفیت تعامل با طبیعت و دیگر بشر­ها و بسیاری امور دیگر را با بهره جستن از هنر – که فرا زمانی و زبانی می باشد- به دیگران شناسانده­اند.

البته بایستی توجه داشت که آن چیز که گفته آمد ، تمامت آن چیز که هنر به آدمی می­بخشیده نیست. هنر به لطف هویّت خود، همواره بشر­ها را میزبان لطافت ضمیر و سماحت درون می­کرده، به نوعی تأمل نفسی فرا می­خوانده و همین بوده که هنرمند را از جنسی دیگر می­ساخته و تصویری متفاوت از او می­پرداخته، اگر چه ما بیشتر ابزاری بودن هنر را دیده­ایم و بر مدار آن چرخیده­ایم.

کاوش در عرصه­هایی که می­تواند تصویری– هر چند ناتمام و مبهم – از هنر در عالم اسلام به دست دهد، با عنایت به فقر محسوس و ملموس داشته­های ما در این باب، ضرورتی می­نمود که رویگردانی از آن مقدور نبود.

در عالم اسلام فتوّت را انتخاب کردم زیرا که – آنسان که در جای خود آورده­ام- به نظر می­رسد برجسته­ترین ساحتی می باشد که می­توان در باب هنرهای کاربردی در آن مطالبی در خور جست­وجو نمود. کاوش در این عرصه از جهت دیگری نیز برایم بسیار مهم بود، زیرا که فتوّت و فتوّت­نامه­ها در باب هنر و اخلاق عرفانی و حرفه­ای منابع بی­نظیری هستند و همه می­دانیم که اخلاق، گمشده بشر متمدّن امروزی می باشد. در انتخاب موضوع رساله نیم نگاهی هم به احیای رویکردی عالمانه نسبت به فتوّت­نامه­ها داشته­ام و متأسفانه دراین مجال بایستی اذعان نمود که فتوّت اسلامی ساحتی می باشد که علیرغم داشتن حرف­های فراوانی برای گفتن، بسیار مغفول و مهجور مانده می باشد.

از سوی دیگر در مرحله مطالعات اولیه و ارائه طرح رساله ، با هنر شریف ذن در آیین بودا آشنا شدم و به زعم خود شباهتی تأمل­خیز و پژوهش برانگیز در این میانه یافتم و دریافتم از رهگذر سنجشی سامان­مند، می­توان نقبی به زوایای پنهان هنر در رویکرد امروزین خود زد، بعضی دفینه­ها را به عرصه بروز و ظهور درآورد و نشان داد که سلامت نفس آدمی و سلامت طبع هنر از پیرایه­های ناروا در سایه بازگشت به هنر به معنای سنّتی- معنای اصیل و عمیق- آن حاصل می­گردد.

با عنایت به اینکه تا به حال مقایسه­ای چنین صورت نگرفته، این موضوعِ تطبیقی بستر و هنرمحور، در نگاهم ارجمند آمد و به مدد همراهی استاد راهنما و مشاوران، علیرغم تمام کاستی­های علمی و قلمی نویسنده، رساله پیش رو را سامان داد.

2- پیشینه پژوهش

هر دو سوی این پژوهش (فتوّت و ذن ) به آن اندازه ارجمند بوده می باشد که محققانی را به تأمل و کندوکاو در ساحت­های گوناگون این دو وادی رهنمون گردد. در باب آثاری که به هنر و هنرورزی در این دو آیین پرداخته باشند، تصریح به چند اثر ضروری می­نماید، هر چند پیش­تر بایستی خاطرنشان کنیم که هنر در ذن – همان­گونه که به صورت کامل به آن خواهیم پرداخت- به گونه­ای برجسته­تر می باشد و طبیعی می باشد که آثار بیشتری را در این موضوع در ذن شاهد باشیم که به بعضی از آنها تصریح می­کنیم.

شاید نتوانیم اثری درمورد آیین ذن پیدا کنیم که در باب هنر یا از یکی از هنرهای رایج در این آیین همچون: کمان­گیری، گل آرایی، آیین چای، شمشیرزنی، نقّاشی و مانند آن سخنی نگفته باشد. ذن در هنر کمان­گیری اثر اویگن هریگل کتابی می باشد که از چند جهت قابل تأمل می باشد: اول آنکه نویسنده، استادی آلمانی می باشد که برای تدریس به دانشگاه توکیو رفته می باشد. وی روح و جانش با فرهنگ شرقی بیگانه می باشد و چگونگی تعامل او با این مقوله- که شش سال تن به تعالیم اساتید ذن می­دهد- در نوع خود جالب و قابل مطالعه می باشد؛ دوم آنکه سختی­های پیمایش چنین مسیری را به­خوبی به نمایش می­گذارد و سوم آنکه قدم به قدم خواننده طالب آشنایی با ذن را با خود همراه می­کند و در پایان او را در تجربه «ندانستگی»[1]خود شریک می­گرداند. ذن در هنر گل­آرایی اثر گوستی ل. هریگل – که با همسر خود، اویگن هریگل، در سفر بلند مدتش به ژاپن همراه می باشد- کتاب دیگری می باشد که بایستی به آن تصریح کنیم. این کتاب هم در نوع خود نمونه­ای ندارد و در نشان دادن مراتب سلوکی مورد نیاز در این هنر تا رسیدن به مقام استادی بسیار قابل بهره گیری می باشد. «ذن و هنر نویسندگی» اثر ری برادبری نیز یکی از این پژوهش­هاست که اگر چه در پیشانی خود از عنوان ذن بهره می­جوید، اما در متن، ردّ پای ذن چندان مشهود نیست و نویسنده در مجموع می­خواهد بگوید که هر که کاری درخور ارائه می­کند، در حقیقت تعلیمات ذن را به کار بسته می باشد، حتی اگر وی نام ذن را هم نشنیده باشد.[2]

اثر ارجمند دیگری که در این مجال تصریح به آن بایسته می­نماید، کتاب کوتاه اما نغز و پر مغز هنر و زیبایی شناسی در شرق آسیا زاییده قلم سنجیده نویس دکتر ریخته­گران می باشد که روح هنرورزی شرقی را به زیبایی در کالبد اظهار به بند کشیده می باشد. هنر ژاپن نوشته جوان استنلی بیکر با ترجمه نسترن پاشایی اثر دیگری می باشد که بایستی به آن تصریح نمود. این کتاب علیرغم حجم قابل توجهش، می­توان گفت بیشتر بر سابقه و سیر تاریخی هنر در ژاپن تمرکز دارد و کمتر به هنر ذن پرداخته می باشد.

در باب هنر در فتوّت­نامه­ها هیچ اثر مستقلی که در این­باره مطلب قابل بهره گیری­ای داشته باشد، نیافتم. رساله دکتری دوست ارجمندم ، دکتر سید رضی موسوی گیلانی که با عنوان درآمدی بر روش شناسی هنر اسلامی چاپ شده نیز در خصوص ارتباط فتوّت و هنر نکاتی را متذکّر شده بود که بهره بسیاری از آن بردم. اثر محققانه دیگری از همین نویسنده با عنوان «جایگاه مراقبه و تمرکز در عرفان و هنر» در شماره بیست و هفتم ماهنامه رواق هنر و اندیشه، چاپ شده که به نظر می­رسد تا به حال کسی از این زاویه به هنر ننگریسته می باشد. این مقاله اگر چه ناظر به عموم ادیان می باشد نه خصوص ادیان شرقی، با این حال در این رساله از مطالب آن بهره گیری کردم.

 در کتاب حکمت هنر و زیبایی در اسلام اثر ارزشمند دکتر پازوکی نیز نکاتی هر چند کوتاه، اما بسیار محوری و راهگشا در این باب آمده می باشد و می­توان گفت اندیشه اصلی این رساله برآمده از همین سخنان می باشد.

در باب سنجش این دو آیین به صورت کلی، آثاری قابل ذکرند که در این بین می­توان به خلق مدام در عرفان اسلامی و آیین بودایی ذن، اثر محقق گرانسنگ توشیهیکو ایزوتسو با ترجمه منصوره کاویانی- که از سال 1364 تا به حال چندین بار تجدید چاپ شده می باشد- تصریح نمود. نوشته دیگر در این باب مقاله «درآمدی بر مطالعه مقایسه­ای عرفان اسلامی و ذن بودایی» اثر مژگان سخایی می باشد که درسال1381 در شماره 24 مجله قبسات چاپ شده می باشد .

اما در باب مقایسه هنر در این دو آیین، تا آنجا که پای پژوهش نویسنده این سطور نا داشت و تا آن اندازه که تتبّع جا داشت ، اثری فراچنگ نیامد و این خود ضرورت چنین پژوهشی را دو چندان می­نمود .

3- پرسش های پژوهش

پرسش اصلی

3-1. مشابهت آیین ذن بودایی با آیین فتوّت اسلامی در عرصه هنر و هنرورزی به چه اندازه می باشد؟

پرسش­های فرعی

3-2. تفاوت مفهومی هنر شرقی با هنر غربی چیست؟

3-3. نقاط محوری مشترکی که در هنر شرقی- علی­رغم گستردگی جغرافیایی و  آن­- می­­توان پی­جویی نمود، کدام­اند؟

3-4. در سنّت شرقی (به ویژه در ذن و فتوّت) حصول هنر مرهون چه شرائطی می باشد؟

4- فرضیه های پژوهش جستجو در سایت :   

1.4.هنر در فتوّت اسلامی با هنر در ذن بودایی مشابهت چشم­گیری دارد.

2.4.مفهوم هنر در شرق ، با دریافت امروزی غربی از آن بسیار متفاوت می باشد.

3.4. کارکردهای واقعی هنر امروزه به فراموشی سپرده شده می باشد.

4.4. هنر واقعی و اصیل، بدون پالایش درون حاصل نمی­گردد.

5- روش پژوهش

در این رساله اطلاعات به صورت کتابخانه­ای جمع آوری شده و سپس به روش تحلیلی و مقایسه­ای­ داده ­ها پالایش شده می باشد.

فصل اول: مقدمات و مفاهیم

پیش از ورود به موضوعات اصلی این نوشتار، لازم می باشد مطالبی را به عنوان پیش درآمد بحث تبیین کنیم، اگر چه بسیاری از این مطالب با یک نگاه، فراتر از آن­اند که صرفاً پیش درآمد به حساب بیایند و خود به گونه­ای از اهداف این نوشتار محسوب می­شوند و پاسخگوی بعضی پرسش­های فرعی رساله­ اند.

1- مفهوم هنر

واژه هنر در گذرگاه تاریخ علم و ادب و اخلاق، برهه­های گونه­­گونی را به خود دیده می باشد. این واژه در سنّت اسلامی- ایرانی مفهومی داشته که با باز شدن باب تعامل با فرهنگ­های دیگر و لزوم معادل گذاری برای مفاهیم و اصطلاحات در عرصه ترجمه ، صبغه دیگری به خود گرفته و رنگ و بویی یکسره متفاوت یافته و از معنای اصیل و عمیق خود دور شده می باشد. کاوش در چند و زیرا این تطوّر و رهیافتی به معنای دیروزین و امروزین این واژه، گذرگاه ناگزیر ورود به این نوشتار می باشد.

 در آغازین گام­های این جستار بر معنای لغوی و اصطلاحی هنر گذری می­کنیم: هنر در لغت به معنای علم، معرفت، فضل و کمال می باشد. این کلمه در واقع، به معنای آن درجه از کمال آدمی می باشد که هوشیاری و فراست و فضل و دانش را در بردارد و نمود آن، صاحب هنر را برتر از دیگران می­نماید.[1]فرهنگ معین درمورد هنر می­گوید: «فضل، کار برجسته و نمایان، زیرکی، پیشه و صنعت، تقوا و پرهیزگاری.»[2]

در معنای اصطلاحی هنر، اختلافات زیادی به چشم می­خورد که نشان می­دهد هنر به خاطر عمق، گستردگی و ظرافت خود، به راحتی در بند تعریف در نمی­آید؛ تا کنون تعاریف زیادی از هنر از سوی صاحب‌نظران و اندیشمندان این حوزه ارائه شده می باشد، امّا هنوز تعریف ثابت و مشخصّی که مورد توافق همگان باشد، به دست نیامده می باشد. در یک نگاه کلی می­توان گفت برای تعریف هنر، چند مشکل هست. یکی اینکه توافق کلّی و مشخّصی در زمینه مصادیق هنری وجود ندارد؛ یعنی چه بسا اثری را گروهی ناب­ترین اثر هنری بدانند، در حالی که گروه دیگری، آن را اصلاً هنر به‌شمار نیاورند و از سویی در صورت توافق بر سر مصداق­ها، باز مشکل، یافتن مفهومی می باشد که بر همه مصداق­ها دلالت کند. در مرحله بعدی، توصیف یا اظهار این مفهوم مطرح می باشد. در حقیقت، ما در تعریف هنر با هدف مشخّص و ثابتی روبه­رو نیستیم. ما نمی­دانیم چه چیز مشخصی را تعریف کنیم. به ‌هرحال، تعریف هنر به‌ نوع نگاه بشر به هستی و طبیعت و رمز و راز عالم و کوشش برای کشف و ابراز آن در قالبی زیبا بستگی تام دارد. تعریف هنر، هدف آن و انواع رفتارها و مصداق­های هنری به‌ همین مقوله وابسته می باشد. به این دلیل می باشد که نسبیت در تعریف هنر و قلمرو آن مطرح می­گردد و ما با تعاریف متفاوتی روبه­رو می­شویم. بسیاری هنر را نتیجه احساس و الهام می‌دانند و هر گونه ارتباط آن را با عقل، مردود اعلام می‌کنند.

 از نظر پیروان مکتب هنر برای هنر، تنها نباید به هنر از باب وسیله‌ای برای انتقال ارزش‌های اجتماعی نگاه نمود؛ چه بسا آثاری هنری‌ که هیچ ارزش‌ اجتماعی یا اخلاقی را تبلیغ نمی‌کنند و یا حتّی پیش روی ارزش‌های اجتماعی، به پا می‌خیزند و در عین حال، از نظر هنری، دارای ارزش و اعتبار قابل توجّهی هم هستند. ضمن اینکه ممکن می باشد ارزش‌های اجتماعی از جامعه‌ای به جامعه دیگر، متفاوت باشند و چیزی که در یک اجتماع، ارزش پنداشته می گردد، در اجتماعی دیگر، ضد ارزش نامیده گردد.

 در دیدگاه مقابل صاحب­نظرانی به تأثیر مؤثر آن در انتقال پیام­های مهم تصریح می­کنند: «هنر در تجربه انسانی، روش خاصّی از اظهار حقایق زندگی می باشد، یعنی اگر زبان علمی یا عادی که ما آن را در زندگی روزمره خود به کار می­گیریم دارای این ویژگی می باشد که اظهار مستقیم حقایق می باشد، زبان هنر نیز این ویژگی را دارد که اظهار غیرمستقیم همین حقایق می باشد. تفاوت این دو زبان آن می باشد که زبان نخست بر نقل حقایق به صورت واقعی خود استوار می باشد، در حالی که زبان هنر بر عنصر تخیل استوار می باشد.»[3]

 علی­رغم گونه­گونی دیدگاه­های صاحب‌نظران و تعاریف گوناگون و گاه متضادّی که از هنر ارائه شده می باشد، در یک نگاه کلّی، می‌توان گفت که تقریباً تمام این تعاریف، بر این ویژگی مشترک آثار هنری اتّفاق نظر دارند که اثر هنری، هر چیز زیبایی می باشد که ساخت بشر باشد و طبعاً با یک پدیده طبیعی فرق می کند. مثلاً احتمال دارد که تنه یک درخت، به صورت طبیعی، به شکل خاصی درآمده باشد که از نظر زیبایی‌شناسی، مورد توجّه بشر قرار گیرد. در این حال، ما نمی‌توانیم آن را یک اثر هنری بنامیم؛ زیرا بشر آن را نساخته می باشد. امّا اگر کسی یک تنه درخت را با بهره گیری از ابزار و امکاناتی که در اختیار دارد، به همان صورت شکل دهد، می‌گوییم که آن شخص، یک هنرمند می باشد و اثری که به وجود آورده، یک اثر هنری می باشد.

 در مقام جمع­بندی نهایی می­توان دریافت که هنر از عناصری ترکیب می­گردد که با وجود آنها بشر می­تواند به دستاوردهای لطیفی از احساس آدمی دست یابد که در شرایط دیگر، چنین امکانی میسّر نیست. این عناصر عبارت­اند از: تخیّل، ذوق، خلّاقیت و زیبایی. در میان این عناصر، سه عنصر نخست در تکوین و ظهور اثر هنری تأثیر دارند و عنصر آخری در کیفیت ارزش­گذاری آن.

[1]. علی اکبر دهخدا، لغت نامه، ، تهران: مؤسسه نشر و چاپ دانشگاه تهران: 1377، ص23567.

[2]. محمد معین ، فرهنگ معین، ص 5208.

 [3]. محمود بستانی، اسلام و هنر، ترجمه حسین صابری، مشهد: نشر آستان قدس رضوی ،1371،ص 12.

[1]. ندانستگی یکی از مفاهیم محوری در ذن می باشد که در مبحث ذن به صورت کامل تبیین شده می باشد.

[2]. رک: ترجمه پرویز دوائی، جهان کتاب، ، شماره6-7، 1388 ،ص 2-5.

تعداد صفحه : 213

قیمت : 14700 تومان

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دانلود پایان نامه ارشد: وفای به عهد در اخلاق اسلامی با تاکید بر آموزه ­ها و سیره نبوی

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می گردد.

پشتیبانی سایت :        ****       [email protected]

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  **** ***