:دانلود فایل متن کامل پایان نامه در سایت sabzfile.com

دانشگاه قم دانشکده الهیات

پایان نامه دوره کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی

عنوان:

مقایسه تطبیقی ظن فقهی _ اصولی و ظن اخلاقی از منظر حجیت

استاد راهنما:

آقای دکتر وزیری فرد

استاد مشاور:

خانم دکتر عبداللهی علی بیک

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی گردد

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود می باشد)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

چکیده:

ظن حالتی نفسانی می باشد که طبق آن فرد به چیزی اعتقاد پیدا می کند و این اعتقاد همراه با احتمال نقیض می باشد. گاهی حجت می باشد و گاهی حجت نیست. در علم اصول فقه و اخلاق این واژه به کار رفته می باشد و در هر یک حجیت آن مورد مطالعه قرار گرفته می باشد ودر بادی نظر حجیت در دوسوی مقابل قرار می گیرند. گروهی استناد به دلیل عدم حجیت ظن اخلاقی کرده اند و از آن عدم حجیت ظن اصولی را اثبات کرده اند، گروهی هم آن دلیل را متعلق به ظن اخلاقی نمی دانند که در این پژوهش مورد مطالعه قرار گرفته می باشد و به این مطلب می رسد که: ظن در هر دو علم عدم حجیتش غالب می باشد. علت حجیت یا عدم حجیت آن هم در هر دو علم یکی می باشد. پس ظن، اعتقادی راجح اما سیال می باشد که در هر موضعی یک درجه از قوت را به خود اختصاص می دهد؛ گرچه در هر صورت بر طرف نقیضش غلبه دارد. این غلبه گاهی زیاد می باشد، گاهی کم ولذا نمی تواند از منظر حجیت یک حکم کلی را به خود اختصاص دهد.اگر غلبه زیاد باشد حجت می باشد و اگر غلبه کم باشد حجتیش در معرض تردید و تزلزل قرار می گیرد؛ البته این عدم حجیت منجربه حجیت یافتن طرف نقیضش نمی گردد. در علم اخلاق هم به همین صورت می باشد: غلبه ی جانب خیر یا شر بر طرف دیگرش؛ که به حسن و سوء ظن تعبیر می گردد. حجیت هم در آن به همین صورت می باشد؛ یعنی سوء ظن به گونه مطلق حرام نیست، حسن ظن هم به گونه مطلق جایز نمی باشد. ارتباط ی منطقی بین ظنون فقهی- اصولی و اخلاقی عام و خاص من وجه می باشد. روش پژوهش به صورت علمی- بنیادی- پژوهشی می باشد. علم اصول فقه به عنوان زیر بنا و واسطه ی اثبات درمسائل فقهی می باشد، وقتی ظن در اصول فقه مورد مطالعه قرار می گیرد، نتیجه ی حاصل از حجیت و عدم حجیت آن در فقه توسط مجتهد به کار می رود.پس از ظن اصولی- فقهی در اینجا تنها به ظن اصولی تعبیر شده می باشد.

مقدمه:

موضوع پایان نامه «مقایسه ی تطبیقی ظن فقهی- اصولی با ظن اخلاقی از منظر حجیت» می باشد.

از آن جایی که عمده ی منابع علمی در اصول فقه ،ظنی می باشند لازم می باشد حجیت آن به گونه کامل مطالعه گردد .گرچه در حال حاضر مبنای کتب اصولی بر این می باشد که اصل را عدم حجیت ظن می دانند و سپس آن چیز که در کتب خود مورد مطالعه قرار می دهند موردها و مصادیق ظنی می باشد که از این اصل خارج می شوند که نیازمند مطالعه می باشد.

از طرفی عنوان ظن در علم اخلاق هم مطرح شده می باشد .در آنجا هم تحت دو عنوان کلی سوء ظن و حسن ظن دو حکم کلی حرمت و جواز را به خود اختصاص داده می باشد .که برگرفته از عدم حجیت و حجیت ظن می باشد و حجیت و عدم حجیت آن نیازمند مطالعه می باشد.

لازم می باشد مطالعه گردد که آیا ظن مصطلح در اصول با آن چیز که در اخلاق مطرح می باشد دو مفهوم مجزا و متفاوت می باشند تا بحث حجیت هر یک با علت های خاص خود مطرح گردد یا اینکه از نظر معنایی مرادف هم می باشند و از ادله ی اثبات و رد ظن به گونه کلی در روایات و آیات برای هر دو می توان بهره گیری نمود.

گرچه با در نظر داشتن قرائن موجود در آیات و روایات بعضی موردها مربوط به ظن اصولی -فقهی می باشد و بعضی مربوط به ظن اخلاقی ،این سؤال ایجاد می گردد که: این تفاوت و تعدد به خاطر عدم تفاهم مفهومی ظن در این دو علم می باشد یا دلیل دیگری دارد؟ اگر ارتباطی با هم ندارند بایستی این ادله به گونه کامل تنقیح گردد تا در مطالعه حجیت ظن در یک میدان علمی بعضی برای احتجاج به طرف مقابل خود سراغ دلیل ظن در علم دیگر نروند و در واقع ادله ی این دو علم با هم مخلوط نشوند.

با در نظر داشتن اینکه این پژوهش یک موضوع میان رشته ای می باشد ،سختی های مضاعف و خاص خود را داشت و از آن جایی که برای دوره ی ارشد رشته ی فقه و مبانی حقوق می باشد ، بحث اصولی- فقهی در آن محوریت دارد و به جنبه ی اصولی آن بیشتر پرداخته شده می باشد. خاطر نشان می گردد زیرا عمده ی منابع مورد بهره گیری عربی بوده، ناگزیر زبان نوشتاری هم تحت تأثیر آن قرار گرفته می باشد.

1- اظهار مسأله

ظن در اخلاق هر احتمالی را شامل می گردد، حتی احتمالات ضعیفی که در اصول به نام شک و وهم مطرح می شوند .اما عمده در آن همان احتمال غالب می باشد .در ظن اخلاقی تنها دو طرف خیر و شر مطرح می باشد .وقتی جانب خیر غالب گردد تعبیر به حسن ظن می گردد و زمانی که جانب شر غالب گردد سوء ظن نامیده می گردد .به گونه کلی و عمده حسن ظن حجت می باشد و سوء ظن حجیتی ندارد .در پرتو حجیت حسن ظن مکلف جواز اقدام پیدا می کند و در صورت عدم حجیت نمی تواند ملاک اقدام واقع گردد و اقدام بر طبق آن حرام می باشد.

ظن در اصول که نام ظاهر را به خود می گیرد ،احتمال غالبی از جانب شنونده را شامل می گردد که این احتمال غالب ممکن می باشد یک درجه از مرز شک و تردید – دو احتمال علی السویه- بیشتر باشد یا یک درجه از مرز قطع و یقین که دیگر در دایره احتمال قرار نمی گیرد پایین تر باشد .این ظن گاهی حجت می باشد و گاهی با دلیل نقلی از حجیت ساقط می گردد .مطالعه ادله ی حجیت و عدم حجیت هر یک از ظنون اصولی و اخلاقی به ما کمک می کند ارتباط بین این دو را شناسایی کنیم و از خلط این دو ادله جلوگیری گردد.

2- سوالات پژوهش

سوال اصلی: حقیقت معنای ظن چیست؟

سؤالات فرعی:

1- آیا معنای اصطلاحی ظن اصولی با ظن اخلاقی و معنای لغوی آن متفاوت می باشد؟ 

2- ظن متداول بین عرف چه تفاوتی با ظن مصطلح اصولیون دارد؟ آیا همان ظن اخلاقی می باشد؟

3- ارتباط ی ظنون اخلاقی با اصولی چیست؟

4- ظنون نهی شده در قرآن چه ظنونی را در بر می گیرد؟ اخلاقی یا فقهی – اصولی یا مشترک برای هر دو می باشد یا اینکه به دو دسته ی مجزا تقسیم می گردد؟

3- فرضیه های پژوهش

1- ظن به معنای غلبه ی یک طرفه ی احتمال می باشد .معنای اصطلاحی ظن اصولی و اخلاقی را نیز می توان بر همین معنای لغوی آن حمل نمود. 

2- ظن متداول عرفی همان ظن اخلاقی می باشد و غالبا سوء ظن می باشد. 

3- دامنه ی ظن اخلاقی از ظن اصولی گسترده تر می باشد و آیات ناهیه تمام ظنون اخلاقی را نیز در بر می گیرد .البته ظن در اینجا به مقصود سوء ظن می باشد .چه بسا دستور به حسن ظن داده شده و حجیت آن ثابت می باشد و نیز حجیت هر یک از ظنون اخلاقی یا اصولی می تواند دیگری را از حجیت ساقط کند که در هر علم به عنوان شرایط حجیت مطرح می گردد.

4- ظن منهی عنه در قرآن کریم هر دو ظن اصولی- فقهی و اخلاقی را شامل می گردد که در این صورت بحث مهم اصولی اراده ی دو معنا از یک لفظ مطرح می گردد که علی الظاهر جواز آن راجح می باشد. 

4- سابقه و ضرورت پژوهش

در کتب اصولی محدودی ،به گونه خاص مسأله ی ظن و حجیت آن مورد مطالعه قرار گرفته می باشد .عمد ه ی کتب اصولی ،اصل را بر عدم حجیت ظن گذارده اند ،سپس مورد هایی را به گونه مصداقی از حکم کلی خارج می کنند .کتاب رسائل و مسائل ملااحمد نراقی از کتبی می باشد که به گونه مفصل به این مسأله پرداخته می باشد.

در کتب اخلاقی هم از مسأله ی ظن بسیار کم صحبت به میان آمده می باشد .در آن جا هم تمرکز روی حکم کلی و غالبی ظن می باشد اما به این نپرداخته که چرا بعضی مواضع بر خلاف حکم کلی می باشد .صرفا به عنوان استثنا مطرح شده

در هیچ جا از کتب اصولی و اخلاقی پیدا نمود نشد که این دو مسأله را با هم به میدان مقایسه و تحلیل و مطالعه آورده باشند و علی الظاهر بنای همگی بر مع الفارق بودن قیاس میان آن دو می باشد، که مطالعه مع الفارق بودن این دو کاری ابداعی و نو می باشد کاری که در این پژوهش انجام شده می باشد.

از آنجایی که ظنون اخلاقی اصولی مورد مقایسه قرار نگرفته اند در بعضی موردها و فتاوای فقهی استناد به ظنون اخلاقی و وجوب آن ها و در بعضی موردها استناد به ظنون اصولی شده ،تنقیح هر کدام و ادله آن ها و مقایسه ی بین آن دو ضروری گویا.

5- روش پژوهش

پژوهش حاضر به صورت علمی- پژوهشی- تحلیلی می باشد . آغاز موضوع تبیین شده، سپس داده های مزبور مورد تحلیل و درنهایت نتیجه گیری قرار گرفته می باشد. خاطر نشان می گردد مورد هایی که در پایان نامه با عبارات «گویا» ،«شاید» و «شاید بتوان گفت»آمده می باشد مطالبی غیر مستند می باشند و تحلیل و مطالعه و نتیجه گیری نگارنده از مطالب مستند می باشد؛ در حقیقت ابداع احتمال می باشد و قابل رد و خدشه می باشد.

6- طرح پژوهش

با در نظر داشتن سوال ها و اهداف ،این پژوهش در 5 فصل تدوین گردیده می باشد .فصل اول به تعریف ظن در لغت و اصطلاح های فقهی- اصولی و اخلاقی و تقسیملت ظن به حسب حکم تکلیفی پرداخته می باشد .فصل دوم و سوم نیز به ظن اصولی و بحث حجیت آن پرداخته می باشد .فصل چهارم راجع به  ظن اخلاقی و حجیت آن می باشد. در فصل پنجم بین حجیت ظنون فقهی- اصولی و ادله ی حجیتشان مقایسه صورت گرفته می باشد.

7- اهداف و کاربردهای پژوهش

مهمترین هدف و کاربرد پژوهش ،تنقیح میان ادله ی حجیت ظن اصولی و اخلاقی می باشد .هنگامی که ادله ی حجیت هر کدام نسبت به دیگری تشخیص داده گردد و  تفکیک گردد اختلاف نظر در ارتباط با حجیت و عدم حجیت هر یک کاهش می یابد و از مشتبه شدن امر در این دو علم جلوگیری می گردد و در استنباط احکام فقهی تغییراتی ایجاد گردد زیرا اختلاف در مبناها کم می گردد.

فصل اول: مفهوم شناسی واژه ظن

1-1- ظن در لغت

1-1-1- نظر لغت شناسان

در تعریف واژه «ظن» وقتی به لغتنامه ها مراجعه می گردد عبارت واحدی را نمی توان پیدا نمود و به نوعی تشتت و پراکندگی نظر در این ارتباط دیده می گردد . در جایی ظن را «احتمال قوی»[1] معنا کرده اند و جایی اعتقاد راجح با «احتمال نقیص»[2] یا «اعتقاد ضعیف غیر جازمی که در آن یقینی که مستند به دلیل قاطع می باشد نباشد»[3]. بعضی هم آن را حاوی دو معنای متضاد «یقین» و «شک» دانسته اند[4].

بعضی هم ظن را دارای 4 معنی می دانند که دو معنی آن متضاد می باشد : 1- شک 2- یقین و دو معنی غیر متضاد : 3- کذب 4- تهمت .[5]

در عین حالی که عبارات مختلفی در تعریف این واژه ذکر گردیده ، بعضی از تعاریف توسط دیگر علمای اهل لغت صراحتاً رد شده اما بعضی دیگر در ردّ آن بیانی نیامده می باشد . مانند در موردی که ظن را شامل دو معنی متضاد یقین و شک می داند که در قاموس با عنایت به آیات قرآن که ظن را جدای علم و شک اظهار فرموده ، این امر را بعید می داند.[6] در التحقیق نیز در صورت وجود مجوز ، اجازه ی استعمال ظن در یقین و شک را می دهد و الا در صورت نبود مجوز حتی اجازه ی استعمال ظن را در یقین و شک نمی دهد چه رسد که مفهوم ظن را به آن دو معنی کند.[7]

عده ای هم ظن را به معنای یقین نمی دانند اما گفته اند : «گاهی ظن به معنای یقین هم استعمال می گردد».[8] یا در مورد یقین مطلق یقین را نشمرده اند . بلکه عنوان «یقین تدبّر» را مطرح کرده اند که با یقین عیان متفاوت می باشد و مراد از ظن به معنای یقین ، یقین عیان نمی باشد.[9] گویا یقین عیان مقصود همان قطع در اصطلاح اصول باشد ، یا در موردها محسوس ظن را در معنای یقین استعمال نمی کنند.[10]

کسانی که ظن را به یقین معنا کرده اند یا حداقل استعمال آن را در معنای یقین جایز شمرده اند ، اکثراً استنادشان به قرآن می باشد. در جایی که می فرماید : «ا لَّذِینَ یَظُنُّونَ أَنَّهُم مُّلاَقُوا رَبِّهِمْ [11]؛ کسانی که یقین دارند به پیشگاه پروردگار خویش می طریقه» ، « أَلَا یَظُنُّ أُولَئِکَ أَنَّهُم مَّبْعُوثُونَ * لِیَوْمٍ عَظِیمٍ[12]؛ آیا آنها نمی دانند که در روزی بس بزرگ مبعوث خواهند گردید» ، « الَّذِینَ یَظُنُّونَ أَنَّهُم مُّلاَقُوا اللّهِ[13]؛ کسانی که یقین داشتند به پیشگاه پروردگار خویش می طریقه» .

زیرا آیات فوق در مورد آخرت می باشد و برای آخرت هم یقین لازم می باشد نه ظن . چنانکه فرموده : « وَبِالآخِرَهِ هُمْ یُوقِنُونَ»[14] و « یُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَالْیَوْمِ الآخِرِ»[15]، « لَّعَلَّهُم بِلِقَاء رَبِّهِمْ یُؤْمِنُونَ»[16] پس نتیجه گرفته اند : ظن در موردها مذکور به معنی یقین می باشد.[17] یا در معنای یقین استعمال شده[18] و قاعده ساخته اند به اینکه : «اگر ظن با «أنّ» مشددّه و مخفّفه از مثقّله استعمال گردد در مقام یقین می باشد. زیرا که «أنّ» مشدد و مخفّف برای پژوهش می باشد و با آمدن بعد از ظن قرینه می گردد که ظن به معنی یقین باشد. مثل « ظَنَّ أَنَّهُ الْفِرَاقُ[19]؛ خود ، یقین به مفارقت از دنیا کند» و دیگر آیاتی که ذکر گردید .»[20]

اما می توان این پاسخ را پذیرفت که در آیات مذکور , علت استعمال ظن ، گویاً آن می باشد که ظن ملاقات ربّ و ظن بعثت هم در اصلاح اقدام و ترس از خدا کافی می باشد . زیرا بشر ذاتاً از خطر محتمل پرهیز می کند :« وَ اَنذِر بِهِ الذین یخافون ان یحشروا الی ربهم[21]؛ بوسیله این قرآن کسانی که از محشور شدن به سوی پروردگارشان می ترسند ، هشدار ده.» و «أنّ» مشدد و مخفف هم قرینه باشد بر قوت معنای ظن[22]. چنانچه در انتهای این بحث می آیدانشاءالله. و تصریح می باشد بر اینکه اعتقاد آنها به چیز متیقن می باشد هر چند خودش یقینی نباشد.[23]

[1] – قاموس قرآن ، ج 4 ، ص 273 .

[2] – تاج العروس من جواهر القاموس ، ج 18 ، ص 363 .

[3] – التحقیق ، ج 7 ، ص 179 .

[4]– العین ، ج 8 ، ص 152 .

[5] – مجمع البحرین ، ج 6 ، ص 279 .

[6] – قاموس قرآن ، ج 4 ، ص 273 . جستجو در سایت :   

[7] – التحقیق ، ج 7 ، ص 181 .

 -[8] المصباح المنیر ، ج 2 ، ص 386 و الصحاح – تاج اللغه و صحاح العربیه ، ج 6 ، ص 2160 .

[9] – لسان العرب ، ج 13 ، ص 272 و تاج العروس ، ج 18 ، ص 363 .

-[10]  تاج العروس ، ج 18 ، ص 364 .

[11] – بقره ، آیه 46 .

[12] – مطففین ، آیه 4 و 5 .

[13] – بقره ، آیه 249 .

[14] – بقره ، آیه 4 .

[15] – آل عمران ، آیه 114 .

[16] – انعام ، آیه 154 .

[17] – مجمع البحرین ، ج 6 ، ص 279 ، و لسان العرب ، ج 13 ، ص 272 و شمس العلوم ، ج 7 ، ص 4223 و معجم مقیائیس اللغه ، ج 3 ، ص 462 و المحیط فی اللغه ، ج 10 ، ص 12 و العین ، ج 8 ، ص 152 .

[18] – المصباح المنیر ، ج 2 ، ص 386 و مفردات الفاظ القرآن ، ص 539 .

[19] – قیامت ، آیه 28 .

[20] – مفردات الفاظ القرآن ، ص 539 .

[21] – انعام ، آیه 51 .

[22] – قاموس قرآن ، ج 4 ، ص 274 .

[23] – مفردات الفاظ القرآن ، ص 539 .

تعداد صفحه : 159

قیمت : 14700 تومان

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دانلود پایان نامه ارشد: نقد وبررسی نظریه اخباریان پیرامون فهم قرآن کریم با تکیه بر دیدگاه امام خمینی

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می گردد.

پشتیبانی سایت :        ****       [email protected]

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  **** ***